Instrument in Support of Trade Exchanges یا به اختصار اینستکس INSTEX رو در اخبار زیاد شنیدین تو این مقاله میخاییم ببینیم که چیه و آیا میتونه موفق بشه که تحریم رو دور بزنه یا اینکه فقط یک شعاره!
چرا اینستکس به وجود آمد؟
بعد از خروج آمریکا از توافق برجام عملا دسترسی ایران به بانک های معتبر جهانی قطع شد پس از مدتی سویفت هم از دادن خدمات به ایران امتناع کرد. بزارید اول بفهمیم ساز و کار تحریم چجور کار میکنه. تا بعد مشخص بشه ساز و کار اینستکس چقدر قراره موفقیت آمیز باشه
آمریکا چجور میتونه همه دنیا رو مجبور کنه که از تصمیمش تبعیت کنند؟
تحریم و جریمه بانک ها:
فرض میکنیم ایران نفت به یک کشور فروخته وحالا میخاد پولش رو برگردونه. خب اینجور نیست که شما برید و مثلا 10 میلیون دلار نقد بگیرید و بیارید. همین اتفاق رو هم در کشور خودمون شاهدیم که بیشتر پول آدمها توی بانکه و فقط از حساب یک نفر به حساب دیگه منتقل میشه. سویفت به زبان ساده چیزی مثل کارت به کارت بود شما از حسابهای مختلف در بانک های دیگه پول به حساب خودتون در ایران انتقال بدید و یا بالعکس. پس تا اینجا خیلی ساده فهمیدیم که ایران دیگه نمیتونست به بانکهای مختلف وصل بشه.
این پایان ماجرا نبود از اونجایی که آمریکا بزرگترین اقتصاد دنیاست و عملا جریان مالی جهان از بانک های اون میگذره. خیلی راحت گفت بین من و ایران باید یکی رو انتخاب کنید. اگرم یه روزی با ایران کار کردید و خواستید به امریکا برگردید باید جریمه پرداخت کنید. خب هر بانک عاقلی بلافاصله تمام روابطش رو با ایران قطع میکنه دلیلش هم سادست. هزینه و فایده ، اگر یک بانک داره با آمریکا 10 میلیارد کار میکنه برای 1 میلیون این ریسک رو نمیکنه . میشه فهمید که بانکی در حد و اندازه متوسط هم دیگه حاضر نیست با ایران کار کنه. اینم یه لیست از بانک های جریمه شده با خوندن مبالغ میتونید بفهمید چقدر نقره داغ شدند که دیگه از اسم ایران هم خواهند ترسید.
لیست جریمه که بانک ها بدلیل دور زدن تحریم های ایران پرداخت کردند
| نام بانک | کشور | سال | میزان جریمه به دلار |
| BNP paribas | فرانسه | 2014 | 8.9 میلیارد |
| HSBC | انگلیس | 2012 | 1.9 میلیارد |
| کامرز بنک | آلمان | 2015 | 1.45 میلیارد |
| ZTE | چین | 2018 | 1.3 میلیارد |
| Standard Chartered | انگلیس | 2012 | ۶۶۷ میلیون |
| ING | هلند | 2012 | 619 میلیون |
| Credit Suisse | سوئیس | 2009 | 536 میلیون |
| ABN Amro | هلند | 2010 | ۵۰۰ میلیون |
| Barclays | انگلیس | 2010 | 298 میلیون |
| دویچه بانکپ | آلمان | 2015 | 258 میلیون |
| شرکت نفت شلومبرگر | آمریکا | 2015 | 233 میلیون |
| دویچه بورس | آلمان | 2013 | 160 میلیون |
| Clearstream Banking | آلمان | 2014 | 152 میلیون |
| Royal bank of Scotland | انگلیس | 2013 | 100 میلیون |
| JPMorgan | آمریکا | 2011 | 88.3 میلیون |
| شرکت هواپیماسازی فوکر | هلند | 2014 | 21 میلیون |
| cse ترنستل | سنگاپور | 2017 | 12 میلیون |
| Bank of Moscow | روسیه | 2014 | 9.5 میلیون |
| Bank of Tokyo- Mitsubishi | ژاپن | 2012 | 8.6 میلیون |
| ANZ Banking Group | استرالیا | 2009 | 5.8 میلیون |
| پن آمریکن سید | آمریکا | 2016 | 4.3 میلیون |
| Intensa Santapaolo | ایتالیا | 2013 | 3 میلیون |
| باراکودا نتوورک | آمریکا | 2015 | 1.5 میلیون |
| دنتسپلی سیرونا | آمریکا | 2017 | 1.2 میلیون |
| National Bank of Abu Dhabi | امارات | 2012 | 855 هزار |
| Compass Bank | آمریکا | 2010 | 607 هزار |
| آمریکن اکسپورت لاینر | آمریکا | 2017 | 528 هزار |
| Commerzbank AG | آلمان | 2011 | 175 هزار |
| Societe Generale | فرانسه | 2011 | 111.3 هزار |
| بلو رابین | ْآمریکا | 2015 | 82 هزار |
| Walls Fargo | آمریکا | 2010 | 67.5 هزار |
| Bank of Guam | آمریکا | 2013 | 27 هزار |
| Comapass Bank | آمریکا | 2013 | 19 هزار |
| deutsche Bank | آلمان | 2013 | 18.9 هزار |
| Trans-Pacific National Bank | آمریکا | 2011 | 12.5 هزار |
تحریم و جریمه شرکت ها:
دقیقا همین اتفاق برای شرکت ها میفته که باید تصمیم بگیرند بین ایران و آمریکا یک بازار رو انتخاب کنند که مشخصه به خاطر سود خودشون به سمت آمریکا غش میکنند. پس تا الان نه هیچ شرکت درست درمونی و نه بانکی حاضر نیست با ایران کار کنه به دلیل ریسک از جریمه و تحریم!! یه نگاه به لیست بکنید بد نیست که ببینید جریمه ها چقدر سنگین بودند.
راه حل اروپا:
خب اروپا گفت من برای اینکه بتونم برجام رو زنده نگه دارم میخام یک نهادی شبیه بانک درست کنم که ایران هرچی مجصول تحریمی فروخت در این نهاد قرار بده و هر شرکت اروپایی هم که به ایران محصول فروخت بتونه از نهاد پولش رو بگیره. اسم این نهاد هم شد اینستکس که قراره تبادلات مالی رو با ایران آسون کنه 🙂
آیا اینستکس موفق خواهد شد؟
با توجه به مطالب بالا خودتون چی فکر میکنید؟ این ساز و کار از دو طرف تشکیل شده اول خریدار و دومی فروشنده. خریدار نفت ایران که جرات خرید نداره و برفرض خرید کدوم شرکت استخون داری بیخیال مبادلاتش با آمریکا میشه تا توی بازار ایران کار کنه!! پس برای همینه که میبینید که ایران همیشه میگه اروپا از برجام حمایت سیاسی میکنه و نه حمایت واقعی! به نظر من اینستکس کلا در حد یک شوخی تلخ باقی میمونه و در بهترین حالت برای خرید دارو و غذا ازش استفاده خواهد شد و نه بیشتر.
راه حل چیست؟
انشالله هروقت وزیر امورخارجه شدم برای راه حل هم فکری خواهم کرد:)